25 Şubat 2021 Perşembe

ANASAYFA  |  SİTE HARİTASI  |  BİZE YAZIN

Kitap ve Dergiler
Akçaabad Vakfıkebir Nüfus Kütüğü (1835-1845) Akçaabad Vakfıkebir Nüfus Kütüğü (1835-1845)

TAKDİM

Sevgili Hemşehrilerim,

Asya ve Avrupa arasında her yönden bir köprü konumunda olan Anadolu, çok farklı medeniyetlere ev sahipliği yapmış, topraklarında devletler kurulmuş ve yıkılmıştır. Medeniyetlerin doğum yeri olması, Anadolu'yu her zaman farklı kılmış, dünyanın dikkatinin burada yoğunlaşmasını sağlamıştır.

Bu özellikler söz konusu coğrafyada ilginç şehirler ortaya çıkarmıştır. Bu şehirler önemlerine binaen dönemden döneme değişebilmekle birlikte,  her zaman ilk sıralarda yer bulan şehirlerden biri de Trabzon olmuştur.


Edebi eserlere konu olmuş şehirlerden biridir. Trabzon tarihinin, yerli dağ kabileleri ile denizci tüccar "site"si ve dışarıdan gelen göçmenlerin birlikteliğin oluşturduğu şehirde, gerek askeri, siyasi ve ekonomik ölçeklerde gerekse kültürel kesişim ve etkileşimlerde 4000 yıllık tarihin izlerini ve etkilerini bulmak ve hissetmek mümkündür.


Trabzon, Karadeniz'deki önemli limanlardan birine sahip olması, Kafkasya'nın dışa açılım kapısı durumunda bulunması ve de tarihi İpek Yolu güzergâhında yer alması gibi nedenlerle farklı milletlere ve kültüre kucak açma şansına sahip olmuş, bunun nimetlerinden yararlanmış bir şehirdir. Aynı zamanda farklı devletlere başkentlik yapması, kentte kendine özgü köklü bir kültürün oluşmasında rol oynamış, Trabzon, kendine has kültürü ve ruhu olan bir kent olmuştur.

Şehre bu ruhu ve kültürü sunan insanların kimlikleri, bu bağlamda önem arz etmektedir. Trabzon'da yaşamış ve yaşayan insanlarla ilgili pek çok yazılı belge, kayıt olmakla birlikte, bizim için önemli ve kapsamlı olan kayıtlardan biri de, her türlü etnik kaygıdan uzak yapılan 1831 tarihli nüfus sayımı kayıtları, yani ilk nüfus kütüğüdür. 


Osmanlı bürokrasisinin ürettiği tarihi kayıtlarının bulunduğu yerlerin başında gelen Başbakanlık Osmanlı Arşivi'ndeki nüfus defterleri ile belgelerden yararlanılarak hazırlanan "Akçaabat-Vakfıkebir Nüfus Kütüğü" isimli çalışma, Trabzon merkezine bağlı 12 köy (aslında günümüzde Trabzon merkeze bağlı olup, sayım yapıldığı tarihte Akçaabat'a bağlı olan köy sayısı 17'dir. Bu köylerin bir kısmı bir köy adı altında kaydedildiği için köy sayısı 12 olarak yansımaktadır) ile Akçaabat, Vakfıkebir, Düzköy, Çarşıbaşı, Beşikdüzü ve Şalpazarı ilçelerinin de geçmişine ışık tutacak istatistikî ve tarihî veriler sunmaktadır. Bu verilerin dışında, bölge halkından birçoğunun kullandığı soy isimlerinin köklerini aydınlatacak, ailelerin geçmişlerini yedinci veya sekizinci kuşağa kadar belgeleyebilme şansını sunacaktır. Bu eser şüphesiz, Osmanlı Devleti ve bölge tarihi ile ilgili çalışmalar yapacak araştırıcılara da kaynaklık edecektir.


Ülkemiz için büyük bir öneme sahip olan Trabzon, Akçaabat ve Vakfıkebir'in, barındırdığı tarihi ve kültürel dokunun ortaya çıkarılarak korunması, araştırmacıların yanı sıra Vakfıkebir Kültür ve Yardımlaşma Derneğinin de görev ve sorumluluğu içerisindedir. Bu çalışma, bu konudaki sorumluluğun yerine getirilmesi hususundaki çabalardan biridir. Dernek olarak, kendimizi bir ilçenin dar kalıpları ve sınırlarıyla sınırlandırmayıp, bölgenin de sorumluluğunu taşıyarak, ayrı bir medeniyet yaratan bölge insanına hizmet etme şuuru ile çalışmalarımızı sürdürmekteyiz. Bu şuur ile hazırladığımız "Akçaabat-Vakfıkebir Nüfus Kütüğü" adlı eseri sizlere takdim etmenin gururunu yaşıyoruz. Derneğimizin ilk yayını olan "Akçaabat-Vakfıkebir Öşür Defteri/1850" adlı eserden sonra yayınladığımız bu eser, alanında büyük bir boşluğu dolduracaktır. Bu eser hazırlanırken sadece kayıtlarla yetinilmemiş, hazırlık döneminde, 3 yıl boyunca, bölgede yaşayan yaşlı kişilerle köy köy gezilerek görüşülmüş, bölge ve bölge insanı üzerinde araştırma yapan kişi ve kişilerle irtibat kurularak, yazılı kayıtların hatasız ve noksansız olarak sizlere ulaşılması temin edilmiştir.  


Eserde, bölgede nüfus sayımı yapıldığı dönemde yaşayan bütün aileler istisnasız bulunmaktadır. Hemen hemen herkes kendi ailesini ve aile büyüklerini bu eserde bulacaktır. Benim ailemin yaşadığı Koyezi (Kozezi) Köyü nüfus kaydında İbsalda Köyü içerisinde yer almış ve İbsalda Köyünün nüfus kayıtlarında yer almıştır. Benim ailem gibi pek çok aile farklı köylerin kaydında bulunmaktadır. Ailem köye ilk yerleşen veya yerleştirilen aile olması ve Cumhuriyet dönemi dahil İmamlık/Kadılık/Gülbahar Hatun Vakfında İdarecilik yapmış olmalarından dolayı, nüfus defterinde büyük amcam İfteriloğlu Mehmet/İmam olarak yer almıştır, kayıt tarihi itibariyle Koyezi Köyü imamıdır (Cumhuriyet dönemi nüfus defterinde aile adı "İftailoğlu" olarak belirtilmiş olup, ifta arapça fetva/fetva veren anlamına gelmektedir ki, bu isim yaptıkları mesleğe daha uygundur, ayrıca halk tarafından Haçkalı Hoca Baba olarak bilinen, Peygamberimizin soyundan geldiğinden Seyyidlerden olan, Mustafa Tarhan'da (1864-1949) ailemizle hiçbir tanışıklığı olmamasına karşın "İfteriloğlu ailesiyle akraba olunmamız istendi" diyerek 1890'lı yıllarda, Yomra ağalarından birisinin oğluna nişanlı olduğu halde, kız kardeşi Emine Tarhan Yeşil Hanımı (1870-1949) köyümüze getirerek büyük amcam Muhammet'in oğlu Ahmet'le evlendirmiş olup, Emine Hanım Sekmenli Köyü eski cami yanındaki mezarlıkta medfundur). Bu kayıt aynı zamanda büyüklerimizden bizlere intikal ettirilmiş olan bilgileri de teyit anlamı taşımaktadır. Bu eser sayesinde büyük dedem İfteriloğlu Mustafa'nın doğum tarihine ulaşmanın heyecanını da yaşamaktayım. Sizler de dedelerinizin kaydına ulaştığınızda aynı heyecanı yaşayacağınızdan eminim.

Sivil toplum örgütü olarak derneğimizi İstanbul'da ve Trabzon'da marka haline getirmek için maddi ve manevi bütün gayreti sarf eden yönetim kurulu üyelerimiz; Ahmet Koç, Eyüp Sultan Civil, Hilmi Bıyıklı, İbrahim Küçükarslan, Mehmet Karadeniz, Osman Erken, Osman Kaan, Paşa Sağlam ve Yusuf Tüneri Yener'e şükranlarımı sunuyorum.


Trabzon, Akçaabat ve Vakfıkebir'in tarihine ve kültürüne katkı yapacağına inandığım bu eseri hazırlayan Başbakanlık Osmanlı Arşivi personeli Ali Mesut Birinci, Mustafa Çakıcı ve Zehra Topal'a ve eserin basımını temin eden hemşehrimiz Beylikdüzü Belediye Başkanı Yusuf Uzun'a teşekkür eder, kitabın faydalı olmasını temenni ederim.

 

Av. Yahya YEŞİLOĞLU

Vakfıkebir Kültür ve Yardımlaşma Derneği Başkanı

  • Kitap ve Dergiler
  • Derneğimiz hakkında, duyuru ve kampanyalardan haberdar olmak için e-mail listemize kayıt olabilirsiniz.